Home Doanh nhân Nghệ nhân Nguyễn Văn Hoa – Người phục hưng văn hoá dòng gốm cổ truyền thống Bát Tràng

Nghệ nhân Nguyễn Văn Hoa – Người phục hưng văn hoá dòng gốm cổ truyền thống Bát Tràng

by Doanhnhan

Cả cuộc đời gắn bó với làng nghề, với lò nung và những cục đất, Chú là người nối nghiệp cha ông “phù phép” từ những cục đất vô tri thành những tác phẩm sống động. Ngày qua ngày chú Hoa vẫn say mê cháy bỏng nhưng chú chưa từng nghĩ rằng mình lại đóng vai trò chuyển giao thế hệ, dìu dắt và truyền cảm hứng cho con cháu để Bát Tràng tiếp tục cháy mãi những ngọn lửa bất tử.

0891571d186bd835817aChú Hoa là nghệ nhân đời thứ 3 của một gia đình truyền đời làm gốm sứ tại làng nghề Bát Tràng, Bà nội truyền nghề tới bố, các chú và các bác rồi thế hệ chú Hoa lại tiếp nối như một lẽ tự nhiên

Chú Hoa chia sẻ: Khởi nguồn cụ bà là nghệ nhân làm gốm Bát Đàn nổi tiếng từ những thập kỉ 20 của thế kỷ trước, sau truyền cho cụ thân sinh ra chú (bố) là nghệ nhân Nguyễn Văn Na nối nghiệp. Cụ Na từng công tác ở lò Minh Châu từ 1953 – 1959. Sau năm 59 lò Minh Châu sát nhập, nhà nước thành lập sở công nghiệp nhẹ xí nghiệp gốm sứ Bát Tràng. Cụ Na trở về tự mở cơ sở kinh doanh và tìm con đường riêng của mình với gốm sứ truyền thống.

Sinh năm 1966, từ 1972 khi còn mới chỉ 6 tuổi đã được cha mình nghệ nhân Nguyễn Văn Na dìu dắt vào nghề. Sau khi cha qua đời, chú Hoa tiếp nối các thế hệ đi trước, tìm tòi nghiên cứu sản xuất các sản phẩm gốm con tôm, cá vàng, đầu voi, con bướm .v..v.

Chú Hoa tâm sự: “Thời gian trôi quá nhanh, mới ngày nào còn bé nghịch đất cùng chúng bạn, ngoảnh đi ngoảnh lại đã hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề này !”

838fb73cf84a3814615bHành trình phục hưng văn hoá dòng gốm cổ truyền thống bát tràng
Những năm trước đây, nhiều dòng gốm cổ Bát Tràng đang bị mai một, có những dòng gần như đã thất truyền. Chú Hoa trăn trở suy nghĩ nung nấu tìm cách làm sao để bảo tồn và phát huy những di sản văn hoá mà ông cha tổ tiên để lại.

Khi đã có vốn tay nghề và nhận thấy sứ mệnh của mình. Chú Hoa tìm về nguồn cội – lịch sử kế thừa và phát triển văn hoá dòng gốm cổ – truyền thống Bát Tràng.

Nói về dòng gốm cổ Bát Tràng phải nhớ đến câu “Nhất xương, nhì da, thứ ba rạc lò”
Đầu tiên xương là nguyên liệu chính phải là đất cốt sỉ (cao lanh đen) hay còn gọi phổ thông là đất sét đen được khai thác tại chính con sông Bắc Hưng Hải chảy qua làng nghề

Thứ hai nói về da phải dùng nguyên liệu men trấu. Hoạ tiết đặc trưng gốm người Việt thường ấm áp, gần gũi, gắn liền với đời sống, tình cảm, tinh thần người Việt (ví dụ: cây tùng, con hạc, cá chép, long quấn thuỷ, nhị tiên chơi cờ ..v..v..)

Thứ ba Rạc lò nghĩa là phải đạt được nhiệt độ nung chuẩn trong khoảng 1200 tới 1230 độ mới ra được chất liệu men gốm chuẩn (không thể thiếu hoặc thừa nhiệt độ)
Sau nhiều năm cần mẫn say mê nghiên cứu và sản xuất cống hiến tới năm 2019 Chú Hoa mới chính thức tìm ra công thức sản xuất hoàn thiện dòng gốm cổ truyền thống Bát Tràng.

Kỷ niệm và thành tựu đáng nhớ trong cuộc đời của nghệ nhân Nguyễn Văn Hoa
Năm 2010 để kỷ niệm đại lễ 1000 năm Thăng Long và tôn vinh những giá trị truyền thống và di sản cha ông tổ tiên để lại. Nhà nước vận động con em các làng nghề cống hiến những tác phẩm để trưng bày dịp đại lễ. 1000 ngày đếm ngược tới 10/10/2010 thời gian để chuẩn bị và sản xuất cho tất cả nghệ nhân các làng nghề.
Trong thời điểm lịch sử trọng đại đó, chú Hoa đã trăn trở rất nhiều. “Tại sao Huế có cửu đỉnh đồng bày trước sân Thế Miếu trong Hoàng Thành Huế mà Thăng Long ngàn năm văn hiến lại không có đỉnh ?” – chú Hoa suy nghĩ. Từ những trăn trở và suy nghĩ như vậy, chú Hoa đã bắt tay vào nghiên cứu, sản xuất, sáng tạo …
Như một lẽ tất yếu, vào ngày 10/10/2010 bộ ba chiếc Đỉnh gốm sứ cổ truyền có một không hai mang tên “Thăng Long Tam Đỉnh Vĩnh Truyền” đã được trưng bày sừng sững hiên ngang trước cổng Hoàng thành Thăng Long đón chào ngày đại lễ của dân tộc.

a37ac7ff888948d71198

Hỏi về kỷ niệm trong quá trình sản xuất bộ Tam Đỉnh Gốm Sứ có một không hai này, chú Hoa chia sẻ:
“Đỉnh là một trong những bảo khí được xếp vào hàng thiêng liêng trong tín ngưỡng các dân tộc á đông, thường được dùng để tế cáo trời đất – thờ cúng thần linh, cầu mùa màng bội thu, thiên hạ thái bình… Việt Nam sở hữu bộ “Cửu Đỉnh Đồng” rất nổi tiếng được xếp hạng bảo vật quốc gia, hiện nay vẫn đang được trưng bày trước sân Thế Miếu trong Hoàng Thành Huế.
Câu chuyện về “Đỉnh” gốm sứ lại khác hoàn toàn câu chuyện về “Đỉnh” các chất liệt khác, bởi vì “Đỉnh” gốm sứ có quá trình sản xuất cực khó, có thể nói gần như khó nhất trong các loại chất liệu, đòi hỏi từng công đoạn phải có tay nghề cao và chuẩn xác tuyệt đối, cộng với may mắn mà ông cha tổ tiên phù hộ mới thành công được. Từng công đoạn từ chọn đất, vuốt, tạo hình, vẽ, nung ..v..v.. chỉ một công đoạn sơ sảy bị sai là vứt đi toàn bộ chiếc đỉnh nên tay nghề và kinh nghiệm người nghệ nhân phải vững, thậm chí phải đạt đến trình độ uyên thâm mới dám làm đỉnh với chất liệu gốm sứ.
Thời điểm đó chú Hoa cũng rất say mê, liều lĩnh cộng với may mắn mới hoàn thành được bộ kiệt tác “Thăng Long Tam Đỉnh Vĩnh Truyền” này”

Câu chuyện về “Thăng Long Tam Đỉnh Vĩnh truyền”

“Thăng Long Tam Đỉnh Vĩnh Truyền” gồm 3 đỉnh cỡ lớn, mỗi đỉnh cao 1m72 – đường kính 1m12. Tượng trưng cho việc tôn vinh Thiên – Địa – Nhân đồng thời là hình ảnh biểu tượng cho Quá Khứ – Hiện Tại – Tương Lai.

Bộ ba chiếc Đỉnh kể về 5 sự kiện trong lịch sử của Thăng Long – Hà Nội.

Chiếc thứ nhất mang tên “BÌNH MINH SỬ MỚI”

Chiếc thứ nhất mang tên “BÌNH MINH SỬ MỚI”

Toàn bộ mặt trước và mặt sau của thân đỉnh đắp nổi toàn bộ tác phẩm văn học nổi tiếng “Chiếu Dời Đô” của vua Lý Thái Tổ (Lý Công Uẩn) gồm 217 chữ Hán. Đây là văn bản quan trọng bậc nhất nói về việc dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long và đánh giá cao vị thế Phong Thuỷ, vị thế chiến lược của kinh đô mới Thăng Long trong hướng xây dựng và phát triển hội nhập của Vương Triều Nhà Lý. Triều lý sau đó đã tồn tại 215 năm trong triều dài lịch sử dân tộc – gắn liền với những thành tựu về văn hoá, xây dựng cùng những chiến công hiển hách kháng Tống – bình Chiêm rực rỡ trang sử hào hùng Đại Việt, vẻ vang non sông.

Chiếc Đỉnh số 2 “Tráng Ca Thăng Long”

Chiếc Đỉnh số 2 “Tráng Ca Thăng Long”

Mặt trước thân đỉnh khắc hoạ trận thuỷ chiến Đông Bộ Đầu. Đây là trận đại thuỷ chiến trên sông Hồng do vua Trần Thái Tông chỉ huy đánh giặc Nguyên Mông giải phóng Thăng Long Thành vào thế kỷ XIII năm 1258. Mặt sau thân Đỉnh khắc hoạ cuộc chiến “Điện Biên Phủ Trên Không” của quân và dân thủ đô Hà Nội tiêu diệt “Pháo Đài Bay B52” của đế quốc Mỹ xâm lược trong 12 ngày đêm từ 17/12 – 29/12/1972. Chiến thắng và vinh quang đã thuộc về Việt Nam, cuộc chiến đã làm chấn động toàn địa cầu thế kỷ XX theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng, trực tiếp cũng như gián tiếp đuổi cổ Đế Quốc Mỹ ra khỏi Việt Nam, dẫn tới thắng lợi sau cùng của Việt Nam trong toàn bộ cuộc chiến.

Chiếc Đỉnh số 3 “Trong Dáng Rồng Bay”

Chiếc Đỉnh số 3 “Trong Dáng Rồng Bay”

Mặt trước thân đỉnh khắc hoạ hình ảnh vua Lê Thái Tổ sau khi chiến thắng giặc Minh ở thế kỷ XV, vua dạo thuyền rồng trên hồ Lục Thuỷ và trao trả gươm báu lại cho thần Kim Quy – hình ảnh biểu thị khát vọng hoà bình và sự trường tồn bền vững của dân tộc. Mặt sau thân đỉnh khắc hoạ hình ảnh Khuê Văn Các của Văn Miếu – Quốc Tử Giám và hàng bia tiến sĩ. Hàng chữ “Hiền tài là nguyên khí quốc gia” được thể hiện ẩn dụ dáng con rồng bay lên trời xanh với ý nghĩa mang theo biểu tượng hội nhập quốc tế, bay về phía bình mình minh, chân trời tươi sáng.

e40a10585f2e9f70c63f

Chú Hoa say xưa thuyết trình về những tác phẩm của mình

“Thăng Long Tam Đỉnh Vĩnh Truyền” được tạo hình thái đỉnh là 1 công trình tuyệt tác không chỉ đạt kỷ lục về kích cỡ khổng lồ trong loại hình Đỉnh gốm sứ ở Việt Nam cho tới thời điểm này mà còn gây ấn tượng bởi chất liệu và nghệ thuật chế tác.

Sau đại lễ nhiều thương nhân Trung Quốc sang tận nhà riêng đặt vấn đề để mua lại bộ tác phẩm và có sang đền quan thánh xin chuyển về nước. Họ gửi giá 500.000 USD rồi tăng lên dần đến 1.000.000 USD nhưng chú Hoa nhất định không bán. Hỏi về Lý do, chú Hoa cho rằng bộ đỉnh đã mang yếu tố tâm linh vì tam đỉnh đã được đốt trầm trong ngày kỷ niệm đại lễ tại hoàng thành Thăng Long nên thần linh sẽ không cho mang ra nước ngoài.

Năm 2010 Tổ chức Unesco công nhận Nguyễn Văn Hoa là nghệ nhân đóng góp những tác phẩm xuất sắc nhất trong đại lễ kỷ niệm 1000 Thăng Long – Hà Nội.

Một chút về đời tư người nghệ nhân “thổi hồn cho đất”

Một chút về đời tư người nghệ nhân “thổi hồn cho đất”

Chị Ngà sinh năm 1975 là người vợ đã luôn kề vai sát cánh hỗ trợ để nghệ nhân Nguyễn Văn Hoa theo đuổi với ước mơ gốm sứ thủ công truyền thống. Hai người làm đám cưới với nhau năm 2000 trong sự động viên của gia đình hai bên, tới nay hai anh chị đã có với nhau tất thảy ba người con, 2 gái và 1 trai, người con trai thứ 2 tên là Nguyễn Văn Đạt, sinh năm 2003 là thế hệ tiếp nối hiện đang được trực tiếp anh Hoa dìu dắt hướng dẫn

Chia sẻ và tâm sự về những uớc mơ
Chú Hoa luôn mong muốn bảo tồn, phục hưng và phát triển dòng gốm cổ truyền thống để bạn bè thế giới được chiêm ngưỡng dòng đồ gốm sứ Bát Tràng chính thống.
Chú Hoa chia sẻ: “Các bạn yêu gốm sứ nên ủng hộ những sản phẩm thủ công mỹ nghệ được tạo ra bằng đôi bàn tay và khối óc của những người nghệ nhân tài hoa, đó là những giá trị độc nhất vô nhị, Văn hoá truyền thống đích thực của Việt Nam”

37e7eb4da43b64653d2aVới tinh thần cuồn cuộn rực cháy như 1 lò nung chú Hoa mong muốn các nhà đầu tư tạo điều kiện để bản thân có thể sáng tác thêm nhiều tác phẩm hơn nữa, để lại cho thế hệ con cháu sau này.

Một lời tri ân chân thành và cảm ơn nghệ nhân Nguyễn Văn Hoa đã luôn nỗ lực cống hiến hết mình trong suốt hơn nửa thế kỷ cho dòng chảy văn hoá gốm sứ Bát Tràng nói riêng và Việt Nam nói chung. Đội ngũ ban biên tập chúc nghệ nhân Nguyễn Văn Hoa và gia đình thật nhiều sức khoẻ và niềm vui để tiếp tục công tác văn hoá, cống hiến thêm thật nhiều tác phẩm để đời !
Chúc cho dòng gốm sứ cổ truyền Bát Tràng mà nghệ nhân Nguyễn Văn Hoa theo đuổi sẽ được phục hưng và phát triển rực rỡ, làm rạng danh văn hoá gốm sứ của Việt Nam với bạn bè quốc tế năm châu.

Thân mến tái bút !
Bát Tràng – Hà Nội – 22/5/2022

5/5 - (1 bình chọn)

Related Articles

Leave a Comment