Nội dung chính
Thế hệ doanh nhân trẻ Việt Nam đang chuẩn bị ghi dấu trên bản đồ kinh doanh toàn cầu, khẳng định sức mạnh của các gia đình doanh nghiệp Việt.
1. Động lực và thách thức của doanh nhân thế hệ thứ hai, thứ ba
Trong những năm gần đây, tôi đã có cơ hội đồng hành cùng một đoàn cán bộ địa phương tới Nhật Bản để thăm một doanh nghiệp cơ khí lâu đời, thành lập từ những năm 1920. Dù sản phẩm chất lượng cao, công ty vẫn chủ yếu bán nội địa và chỉ xuất khẩu một phần nhỏ. Chủ doanh nghiệp – con trai người sáng lập – chia sẻ một lo âu chung của các gia đình doanh nghiệp: “Làm sao để doanh nghiệp tồn tại và phát triển đến thế hệ thứ ba?”
Ví dụ lịch sử: A. Lange & Sohne
Ferdinand Adolph Lange, một người đam mê đồng hồ, đã thành lập nhà máy A. Lange & Cie vào năm 1845 tại Dresden. Qua bốn thế hệ, thương hiệu này được chắt chiu, đổi tên thành A. Lange & Sohne và cuối cùng được tập đoàn Richemont mua lại năm 2000. Ngày nay, đồng hồ A. Lange & Sohne đứng ngang với Patek Philippe trong danh sách các thương hiệu cao cấp nhất thế giới – minh chứng cho sức mạnh của việc duy trì di sản qua nhiều thế hệ.
2. Bài học từ các doanh nghiệp gia đình toàn cầu
Theo Family Enterprise USA (2023‑2024), 35% các công ty trong danh sách Fortune 500 do gia đình sở hữu, đóng góp 64% GDP Mỹ, tạo việc làm cho 62% lực lượng lao động và 78% các việc làm mới. Tuy nhiên, chỉ 30% doanh nghiệp gia đình tồn tại tới thế hệ thứ hai, 12% tới thế hệ thứ ba và chỉ 4% tới thế hệ thứ tư (Family Firm Institute).
Xu hướng toàn cầu
McKinsey dự báo rằng trong năm tới, các doanh nghiệp gia đình sẽ chiếm 40% các công ty lớn nhất thế giới, tăng đáng kể so với 15% năm 2010. Điều này cho thấy mô hình gia đình không chỉ bền vững mà còn ngày càng trở nên quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu.
3. Thực trạng và tiềm năng tại Việt Nam
Ở Việt Nam, Hội đồng Doanh nhân và Gia đình Việt Nam đã thống kê sơ bộ 100 doanh nghiệp gia đình lớn nhất, đóng góp khoảng ¼ GDP quốc gia. So sánh với các khu vực trong châu Á: các doanh nghiệp gia đình ở Hồng Kông chiếm 84% GDP, Malaysia 76%, Singapore 48% và Philippines 47%.
Các câu chuyện thực tiễn
– Doanh nghiệp cơ khí miền Trung: Người em họ của tôi đang kế thừa công ty gia đình, nơi bố đã đầu tư hàng chục năm để mua máy móc hiện đại và mời chuyên gia nước ngoài đào tạo công nhân. Bố ông luôn nhắc: “Bạn nói ít, lắng nghe nhiều hơn” – một triết lý quản trị 2.0.
– Quán bò nướng ở Măng Đen: Một chàng trai tốt nghiệp quản trị kinh doanh ở nước ngoài đã mở quán ăn theo phong cách Đà Lạt, kết hợp kiến thức về nguyên liệu, công nghệ nướng và trải nghiệm du lịch địa phương để tạo nên một thương hiệu ẩm thực độc đáo.
– Những gia đình ẩm thực truyền thống: Cháu nội của người sáng lập Phở Thìn Bờ Hồ, cháu ngoại của Phở Xào Bát Đàn, cháu 5 đời của Chả Cá Lã Vọng… Những thế hệ trẻ này không chỉ kế thừa thương hiệu mà còn sáng tạo thêm các kênh bán hàng, digital marketing và mô hình franchise.
4. Những thách thức hiện nay
Doanh nghiệp Việt đang đối mặt với áp lực cạnh tranh từ các công ty nước ngoài chỉ thực hiện các công đoạn cuối tại Việt Nam để lấy xuất xứ, tránh thuế. Các cơ quan quản lý cần có chính sách hỗ trợ công nghệ, đào tạo và bảo hộ sở hữu trí tuệ để giúp doanh nghiệp gia đình duy trì lợi thế cạnh tranh.
5. Triển vọng và khuyến nghị cho thế hệ mới
Những câu chuyện từ Hoshi Ryokan (được thành lập năm 718) và Marchesi Antinori (từ năm 1385) chứng tỏ rằng một doanh nghiệp gia đình có thể tồn tại hàng chục thế hệ nếu duy trì đổi mới, truyền thống và quản trị chuyên nghiệp. Việt Nam cũng có tiềm năng tạo ra những “điểm mốc lịch sử” tương tự.
Với tinh thần sáng tạo, sự kiên trì và hỗ trợ từ cộng đồng, thế hệ doanh nhân trẻ Việt Nam – dù là con cháu của những thương hiệu danh tiếng hay những người mới bắt đầu – đang đóng góp giá trị vật chất, tinh thần và lan tỏa tích cực cho nền kinh tế quốc gia.
Hãy chia sẻ câu chuyện của bạn, cùng nhau xây dựng một tương lai bền vững cho các doanh nghiệp gia đình Việt Nam!