Nội dung chính
Quý IV 2025: Đà tăng mạnh cuối năm
Quý IV “tăng tốc” – Nếu nhìn cả năm 2025 như một chặng đua, thì giai đoạn cuối chính là đoạn nước rút quyết định. Trong 4 tháng cuối, xuất khẩu thủy sản đạt 3.103,0 triệu USD, tăng 10,3 % so với cùng kỳ năm trước; tháng 12 một mình đóng góp 954,5 triệu USD, tăng 9,2 %.
Cấu trúc mặt hàng: Tôm dẫn đầu, cá ngừ gặp khó khăn
Trong tổng kim ngạch, tôm vẫn là nhóm sản phẩm chủ lực với khoảng 4,65 tỷ USD, tăng 20 % so với 2024. Đáng chú ý, tôm hùm tăng hơn gấp đôi, đạt 817 triệu USD, phản ánh nhu cầu mạnh mẽ tại các thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc.
Cá tra đạt kim ngạch khoảng 2,19 tỷ USD (+8 %), trong khi các loại cá biển khác đạt 2,16 tỷ USD (+12 %). Ngược lại, cá ngừ giảm 10,8 % trong quý IV do áp lực từ quy định MMPA của Hoa Kỳ, thẻ vàng IUU và thiếu hụt nguyên liệu.
Thị trường tiêu thụ: Trung Quốc, Hồng Kông và thách thức Mỹ
Doanh nghiệp đã “điều nhịp” sản xuất‑giao hàng để bắt kịp mùa lễ hội tại châu Á, đặc biệt Trung Quốc và Hồng Kông, nơi tăng trưởng bùng nổ 22,9 % trong quý cuối năm. Ngược lại, thị trường Mỹ đang đứng trước “deadline” – các quy định MMPA và lệnh cấm nhập khẩu từ 01/01/2026 cho 12 loài cá, cùng thuế chống bán phá giá tôm POR19 dự kiến công bố cuối tháng 2/2026.
Doanh nghiệp dẫn đầu và chiến lược đa thị trường
Những doanh nghiệp lớn đã tận dụng FTA và chuyển dịch nhanh sang các “giỏ thị trường” an toàn. STAPIMEX đạt 309,8 triệu USD, Minh Phú (Cà Mau & Hậu Giang) vượt 542 triệu USD, và Vĩnh Hoàn giữ vị trí số 1 cá tra với 249,0 triệu USD. Các tên tuổi như Phát Lợi, An Hải, CASES cũng đang mở rộng sang sản phẩm chế biến sâu và thị trường Trung Quốc.
Chiến lược chuyển dịch sang CPTPP (hơn 3 tỷ USD) và Trung Quốc (khoảng 2,4 tỷ USD) đã giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ, nơi thuế đối ứng tăng từ tháng 8/2025.
Thách thức tiêu chuẩn xanh và quản trị rủi ro
Quý IV cho thấy các rào cản kỹ thuật như thẻ vàng IUU và quy định MMPA đang trở nên rõ rệt, đặc biệt đối với nhóm hải sản khai thác. Điều này đòi hỏi minh bạch hoá chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và nâng chuẩn tuân thủ để duy trì thị phần ở các thị trường khó tính.
Trong bối cảnh chi phí tuân thủ tăng và nguồn nguyên liệu khai thác gặp khó, câu hỏi lớn cho 2026 là: làm sao duy trì đà tăng trưởng khi yêu cầu “chứng chỉ xanh” ngày càng phổ biến? Dự báo năm 2026 sẽ có áp lực từ thị trường Mỹ và tiêu chuẩn xanh, nhưng nền tảng 2025 đã tạo điều kiện cho ngành hướng tới phát triển bền vững.
Chiến lược năm 2026: Tăng giá trị gia tăng và chuỗi lạnh
Đối với nhóm tôm và các sản phẩm chế biến, doanh nghiệp nên tiếp tục nâng tỷ trọng sản phẩm giá trị gia tăng, tối ưu chuỗi cung ứng lạnh và chuẩn hoá quy trình kiểm soát chất lượng để thâm nhập kênh bán lẻ hiện đại. Đối với nhóm khai thác, trọng tâm là quản trị tuân thủ: nhật ký khai thác, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng quy định bảo vệ động vật biển.
Tổng kim ngạch gần 11,3 tỷ USD năm 2025 là một dấu ấn đáng kể, nhưng cũng là lời nhắc rằng “trần tiêu chuẩn” càng thấp, rủi ro càng cao. Năm 2026, thước đo thành công sẽ không chỉ là doanh thu, mà còn là khả năng thích ứng với thương mại xanh, minh bạch chuỗi cung ứng và chuyển dịch thị trường chủ động.