Nội dung chính
Vụ án Trương Mỹ Lan – Chủ tịch Tập đoàn Vạn Thịnh Phát – cùng đồng phạm (giai đoạn 2) vừa được Tòa án Nhân dân TP.HCM đưa ra xét xử đã trở thành tâm điểm của dư luận. Với các tội danh lừa đảo chiếm đoạt tài sản, vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới và rửa tiền, vụ án này được Bộ Tư pháp đánh giá là “điển hình, nổi cộm” về hành vi rửa tiền trong báo cáo mới nhất về xử lý tội phạm có nguồn gốc từ tham nhũng. Số tiền liên quan lên tới hơn 445.748 tỷ đồng – một con số khổng lồ, minh chứng cho mức độ nghiêm trọng và sự tinh vi của loại hình tội phạm này.
Tham nhũng: Từ chiếm đoạt đến tẩu tán
Theo nghiên cứu của Bộ Tư pháp, các vụ án tham nhũng gần đây cho thấy một xu hướng đáng báo động: số tiền bị chiếm đoạt ngày càng lớn, thường lên đến hàng trăm, thậm chí hàng ngàn tỷ đồng. Những khoản tiền này không dừng lại ở việc phục vụ chi tiêu cá nhân hay đầu tư kinh doanh mà còn được “rửa sạch” qua nhiều kênh khác nhau. Từ mua bất động sản, xe sang, đến các hoạt động từ thiện trá hình nhằm đánh bóng tên tuổi – tất cả đều là những “chiêu bài” quen thuộc của tội phạm rửa tiền.
Đặc biệt, cơ quan điều tra nhận thấy xu hướng tẩu tán tài sản ra nước ngoài ngày càng phổ biến. Khi bị phát hiện, phần lớn tài sản đã được chuyển đổi dưới danh nghĩa người thân hoặc đầu tư vào các dự án, doanh nghiệp, khiến việc thu hồi gặp muôn vàn khó khăn. “Đây là thách thức lớn nhất trong công tác xử lý các vụ án tham nhũng hiện nay,” báo cáo nhấn mạnh.
Những đại án làm rúng động dư luận
Không chỉ có vụ Trương Mỹ Lan, báo cáo còn liệt kê hàng loạt vụ án kinh tế chấn động khác. Vụ Trịnh Xuân Thanh tại PVN và PVC gây thiệt hại hơn 119 tỷ đồng cùng 13 tỷ đồng tham ô, kéo theo hệ lụy đội vốn dự án lên gần 10.000 tỷ đồng. Vụ Hà Văn Thắm tại Ocean Bank, “đại án chuyến bay giải cứu” tại Cục Lãnh sự, hay vụ Việt Á đều là những cái tên khiến công chúng không khỏi bàng hoàng trước quy mô và sự táo tợn của các bị cáo.
Điểm chung của các vụ án này là sự cấu kết chặt chẽ giữa các cá nhân trong nội bộ và doanh nghiệp bên ngoài, lợi dụng kẽ hở pháp lý để chiếm đoạt và hợp thức hóa tài sản. “Công tác thu hồi tài sản luôn là ưu tiên hàng đầu, nhưng kết quả vẫn chưa như kỳ vọng,” nhóm chuyên gia của Bộ Tư pháp thừa nhận.
Tội phạm trí thức và kẽ hở chết người
Các chuyên gia nhận định, tội phạm tham nhũng ngày nay không còn đơn thuần là hành vi bộc phát mà mang tính chất “trí thức.” Những đối tượng này không chỉ nắm rõ luật pháp mà còn biết cách lợi dụng sơ hở để biến tài sản “bẩn” thành “sạch.” Từ việc đứng tên bất động sản qua người thân, đầu tư vào các dự án lớn, đến sử dụng tiền mã hóa như Bitcoin – một lĩnh vực mà pháp luật Việt Nam chưa có quy định rõ ràng – tất cả đều là những “lối thoát” mà tội phạm nhắm đến.
“Khi cơ quan chức năng vào cuộc, tài sản đã bị tẩu tán hoặc chuyển đổi, để lại bài toán nan giải cho công tác điều tra,” báo cáo chỉ rõ. Đáng chú ý, ngoài các quan chức cấp cao có khả năng rửa tiền xuyên biên giới, phần lớn tội phạm trong nước vẫn chọn cách truyền thống như mua sắm tài sản giá trị hoặc đầu tư bất động sản.
Giải pháp nào cho cuộc chiến chống rửa tiền?
Trước thực trạng này, Bộ Tư pháp nhấn mạnh vai trò của phòng ngừa tội phạm nguồn, đặc biệt là tham nhũng, như “chìa khóa” để kiểm soát rửa tiền. Dù pháp luật Việt Nam đã tương thích với nhiều chuẩn mực quốc tế, các chuyên gia cho rằng vẫn cần hoàn thiện thêm cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập – không chỉ với cán bộ, công chức mà cả người dân nói chung.
Các giải pháp như thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, tăng cường quản lý thuế, đăng ký tài sản giá trị được xem là hướng đi cần thiết. Đặc biệt, với sự phát triển của tiền mã hóa, nhóm nghiên cứu cảnh báo đây có thể trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho hành vi rửa tiền nếu không có khung pháp lý kịp thời. “Việc thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả sẽ dẫn đến nguy cơ thất thoát tài sản khổng lồ,” báo cáo cảnh báo.
Ngoài ra, hai tội danh “Chứa chấp, tiêu thụ tài sản do người khác phạm tội mà có” và “Rửa tiền” hiện được quy định riêng biệt cũng gây khó khăn trong xử lý. Các chuyên gia đề xuất hợp nhất thành một tội danh duy nhất để đảm bảo tính nhất quán và phản ánh đúng bản chất của hành vi phạm tội.
Hành trình dài phía trước
Từ vụ Trương Mỹ Lan với 9 bị cáo lĩnh án từ 2 đến 12 năm tù, đến hàng loạt đại án khác, cuộc chiến chống tham nhũng và rửa tiền tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn khốc liệt. Sự phối hợp giữa các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án ngày càng chặt chẽ, nhưng để ngăn chặn triệt để tài sản “bẩn” biến thành “sạch,” Việt Nam cần không chỉ những bản án nghiêm khắc mà còn một hệ thống pháp lý toàn diện và sự đồng thuận mạnh mẽ từ xã hội. Trận chiến này, rõ ràng, vẫn chưa thấy hồi kết.
Theo: Báo Dân trí